O le atinaʻeina o palasitika e mafai ona toe suʻesuʻeina i tua i le ogatotonu o le seneturi lona 19. I lena taimi, ina ia faʻafetaui manaʻoga o le pisinisi ie olaola i Peretania, na faʻafefiloi ai e le au faʻatau vailaʻau ni vailaʻau eseese, ma le faʻamoemoe e fai ai le vailaʻau faʻapupuna ma le vali. E fiafia tele le au faʻatau vailaʻau i le tar malala, o se otaota e pei o le curd e faʻaputuina i totonu o sima o le fale gaosi oloa e faʻamalosia e le kesi masani.
O William Henry Platinum, o se fesoasoani i le fale suʻesuʻe i le Royal Institute of Chemistry i Lonetona, o se tasi o tagata na faia lenei faʻataʻitaʻiga. I se tasi aso, aʻo solo ese e le platinum ia vailaʻau na masaa i luga o le nofoa i le fale suʻesuʻe, na iloa ai o le ie na valiina i se lanu lavender lea e seasea vaaia i lena taimi. O lenei mea na maua faafuaseʻi na mafua ai ona ulufale le platinum i le pisinisi vali ma iu ai ina avea ma milionea.
E ui o le mauaina o le platinum e lē o se palasitika, ae o lenei mauaina faafuaseʻi e matuā tāua tele auā ua faaalia ai e mafai ona maua ni mea e faia e tagata e ala i le puleaina o mea masani faanatura. Ua iloa e le au gaosi oloa o le tele o mea masani e pei o le laupapa, amber, paʻu, ma le tioata e seasea tele pe taugata tele pe le talafeagai mo le gaosiga tele ona e taugata tele pe le lava le fetuutuunai. O mea gaosi o se sui lelei tele. E mafai ona suia lona foliga i lalo o le vevela ma le mamafa, ma e mafai foi ona faatumauina lona foliga pe a uma ona faamaluluina.
Fai mai Colin Williamson, o le na faavaeina le London Society for the History of Plastics: “I lena taimi, sa feagai tagata ma le sailia o se isi mea e taugofie ma faigofie ona suia.”
Ina ua maeʻa le platinum, na palu faʻatasi e se isi tagata Egelani, o Alexander Parks, le chloroform ma le suāuu castor e maua ai se mea e malō e pei o nifo o manu. O le palasitika faʻapitoa muamua lea. E faʻamoemoe Parks e faʻaaoga lenei palasitika faia e tagata e sui ai le paʻu e le mafai ona faʻaaogaina lautele ona o tau o le totoina, seleseleina, ma le faʻagasologaina.
O John Wesley Hyatt, o se tufuga u'amea mai Niu Ioka, sa taumafai e fai ni polo piliati i mea fa'apitoa nai lo polo piliati e fai i le ivi. E ui ina e le'i foia e ia lenei fa'afitauli, ae na ia iloa ai o le palu fa'atasi o le camphor ma se aofa'i patino o le solvent, e mafai ona maua ai se mea e mafai ona suia lona foliga pe a uma ona fa'avevela. Ua ta'ua e Hyatt lenei mea o le celluloid. O lenei ituaiga fou o palasitika e iai uiga o le gaosia tele e masini ma tagata faigaluega e le'i iai ni tomai. E aumaia ai i le pisinisi tifaga se mea malosi ma fetu'una'i manino e mafai ona fa'asalalau ata i luga o le puipui.
Sa fa'alauiloa fo'i e le Celluloid le atina'eina o le pisinisi fa'amaumauga i le fale, ma iu ai ina suia ai fa'amaumauga lapotopoto muamua. Mulimuli ane, e mafai ona fa'aaogaina palasitika e fai ai fa'amaumauga vinyl ma lipine kaseti; mulimuli ane, e fa'aaogaina le polycarbonate e fai ai tisiketi laiti.
Ua avea le pueina o ata ma se gaoioiga e lautele le maketi e ala i le seluloid. A o le’i amataina e George Eastman le seluloid, o le pueina o ata o se mea e taugata ma faigata ona o le tagata pu’e ata e tatau ona ia atia’e lava le ata tifaga. Na sau Eastman ma se manatu fou: na auina atu e le tagata fa’atau le ata tifaga ua mae’a i le faleoloa na ia tatalaina, ma na ia atia’e le ata tifaga mo le tagata fa’atau. O le seluloid o le mea muamua e manino e mafai ona faia i se laupepa manifinifi ma e mafai ona afifiina i totonu o se meapueata.
I le taimi lea, na feiloaʻi ai Eastman ma se tagata talavou mai Peleseuma, o Leo Beckeland. Na maua e Baekeland se ituaiga pepa lolomi e matuā maaleale i le malamalama. Na faʻatau e Eastman le mea fou na faia e Beckland mo le 750,000 tala Amerika (e tutusa ma le 2.5 miliona tala Amerika o loʻo iai nei). Faatasi ai ma tupe na maua, na fausia ai e Baekeland se fale suʻesuʻe. Ma i le 1907 na ia faia ai le palasitika phenolic.
Ua matuā manuia tele lenei mea fou. O oloa e faia i le palasitika phenolic e aofia ai telefoni, uaea fa'avevela, fa'amau, pe'ape'a va'alele, ma polo piliati e sili ona lelei.
E gaosia e le Parker Pen Company ni peni eseese mai le palasitika phenolic. Ina ia faʻamaonia le malosi o palasitika phenolic, na faia ai e le kamupani se faʻaaliga faʻalauaʻitele i tagata lautele ma faʻapaʻu le peni mai fale maualuluga. Na faʻapitoa e le mekasini "Time" se tusiga faʻavaa e faʻalauiloa ai le tagata na faia le palasitika phenolic ma lenei mea e mafai ona "faʻaaogaina i le tele o taimi".
I ni nai tausaga mulimuli ane, na faia ai foi e le fale suʻesuʻe a DuPont se isi alualu i luma faafuaseʻi: na gaosia ai le nailon, o se oloa e taʻua o le silika faʻapitoa. I le 1930, na faʻasusu ai e Wallace Carothers, o se saienitisi na galue i le fale suʻesuʻe a DuPont, se uʻamea tioata vevela i totonu o se faʻaputuga molekiu umi ma maua ai se mea e matua faʻapipiʻi lava. E ui lava ina liusuavai lavalava na faia i le nailon anamua i le vevela maualuga o le uʻamea, ae na faʻaauau pea ona faia e le tagata na faia le Carothers ni suʻesuʻega. Pe tusa ma le valu tausaga mulimuli ane, na faʻalauiloa ai e DuPont le nailon.
Ua lautele le fa'aaogaina o le nailo i le fanua, o parasiute ma fusi seevae uma e faia i le nailo. Ae o fafine e fiafia tele i le fa'aaogaina o le nailo. I le aso 15 o Me, 1940, na fa'atau atu ai e fafine Amerika le 5 miliona pea o totini nailo na gaosia e DuPont. Ua le lava le sapalai o totini nailo, ma ua amata ona fa'afoliga nisi o tagata pisinisi o ni totini nailo.
Peitaʻi, o le tala manuia o le nylon e i ai se iʻuga faanoanoa: o le tagata na faia le nailon, o Carothers, na pule i lona ola i le inuina o le cyanide. Fai mai Steven Finnichell, le tusitala o le tusi “Plastic”, “Na ou maua le lagona ina ua uma ona ou faitauina le api talaaga a Carothers: Fai mai Carothers o mea na ia faia na faʻaaogaina e gaosia ai lavalava o fafine. Sa matua le fiafia lava totini. O ia o se tagata atamai, lea na mafua ai ona ia lagona le le mafai ona onosaia.” Sa ia lagona o le a manatu tagata o lana ausia autu e leai se isi mea e sili atu nai lo le fatuina o se “oloa faapisinisi masani.”
E ui ina sa matuā fiafia DuPont i ana oloa o loo fiafia i ai tagata. Na maua e Peretania le tele o faʻaaogaina o palasitika i le vaegaʻau i le taimi o le taua. O lenei mea na maua na tupu fua. Sa faia e saienitisi i le fale suʻesuʻe a le Royal Chemical Industry Corporation o le Malo Tele o Peretania se faʻataʻitaʻiga e leai se sootaga ma lenei mea, ma maua ai o loo i ai se mea e pei o se pulu paʻepaʻe i le pito i lalo o le fagu suʻega. Ina ua maeʻa suʻega i le fale suʻesuʻe, na iloa ai o lenei mea o se mea e sili ona lelei e taofia ai le vevela. E ese ona uiga mai le tioata, ma e mafai e galu o le radar ona ui atu i ai. E taʻua e saienitisi o le polyethylene, ma faʻaaogaina e fausia ai se fale mo nofoaga o le radar e puʻeina ai le matagi ma le timu, ina ia mafai pea e le radar ona puʻeina vaalele a le fili i lalo o le timuga ma le puao mafiafia.
Fai mai Williamson o le Sosaiete mo le Talafaasolopito o Palasitika: “E lua mea e mafua ai ona faia palasitika. O le tasi mea o le naunau e maua tupe, ma le isi mea o le taua.” Peita’i, o tausaga na sosoo ai na avea ai le palasitika ma Finney moni lava. Na ta’ua e Chell o le fa’ailoga o le “seneturi o mea fa’apitoa.” I le vaitau o le 1950, na alia’e mai ai pusa mea’ai, fagu, pusa fasimoli ma isi oloa fa’a fale e faia i palasitika; i le vaitau o le 1960, na alia’e mai ai nofoa fa’afefeteina. I le vaitau o le 1970, na ta’ua ai e le au puipuia le siosiomaga e le mafai e palasitika ona fa’aleagaina e i latou lava. Ua fa’aitiitia le naunau o tagata mo oloa palasitika.
Peita’i, i le vaitau o le 1980 ma le 1990, ona o le tele o le mana’oga mo palasitika i pisinisi gaosi ta’avale ma komepiuta, na fa’amausali atili ai e palasitika lo latou tulaga. E le mafai ona fa’afitia lenei mea masani ua taatele. I le limasefulu tausaga talu ai, e na’o le sefulu afe tone o palasitika na mafai ona gaosia e le lalolagi i tausaga ta’itasi; i aso nei, ua sili atu le gaosiga o palasitika faaletausaga a le lalolagi i le 100 miliona tone. O le gaosiga faaletausaga o palasitika i le Iunaite Setete ua sili atu nai lo le gaosiga tuufaatasi o u’amea, alumini ma le kopa.
Palasitika fouo loo faaauau pea ona maua mea fou. Fai mai Williamson o le Society for the History of Plastics: “O le a faʻaaogaina e le au mamanu ma le au fatufatuga ni palasitika i le isi meleniuma. E leai se meafaitino faaleaiga e pei o le palasitika e mafai ai e le au mamanu ma le au fatufatuga ona faamaea a latou lava oloa i se tau maualalo tele. fatufatuga.
Taimi na lafoina ai: Iulai-27-2021
